PHẦN III : THỜI ĐẠI TỰ CHỦ (tt.)

(Sĩ Đoan)

PHẦN III : THỜI ĐẠI TỰ CHỦ (tt.) là bài thơ của tác giả thuộc thể loại . Mời các bạn cùng đọc và thảo luận.


CHƯƠNG VII :NHÀ HẬU TRẦN (1407-1413)

Họ Hồ đổ, lòng người ly tán
Khắp non sông đầy dáng quân thù.
Khí anh hùng bùng sôi sùng sục…
Con Nghệ Tông bổng vực sơn hà (1)
Nơi Mô Độ đơm hoa kết trái
Đánh giặc Nguyên gặt hái vụ mùa (2).
Trần Nguyệt Hồ cũng vừa khởi binh
Nhưng chẳng may, sự tình bế tắc
Bị giặc bắt ở giữa trận tiền
Bọn nghĩa sĩ theo liền Giản Định.
Từ Nghệ An tuân lịnh Hậu Trần (3).

Năm mậu tý, bất thần hội binh
Các quan thuộc dốc mình vì nước
Kẻ anh hào tiếp bước tiền nhân!
Đầu dưới trướng xả thân dựng nghiệp…
Thu giang san diệt đàn xâm lược-
Bến Bồ Cô đuổi rượt giặc Minh
Chém Lữ Nghị binh tan, tướng trốn (5).
Trên đà thắng muốn đốn Đông Quan
Nhưng Đặng Tất, ngăn can chớ vội
Đợi hội binh các lộ tụ về
Ba mặt, tư bề diệt giặc Minh.

Kể từ ấy nhạt tình Chúa, tôi
Nghe gièm pha vua vội chém đầu

Cùng cảnh ngộ- Tham mưu Cảnh Chân.

Tự chặc vây chôn thân mình rồng

Tước lòng tin- ai trồng, ai vun???

Con hai ông tìm vùng Thanh Hóa (6)

Rước Quí Khoách vào huyện Chi La (7)

Tôn lên vua hiệu là Trùng Quang.

Vua Giản Định đang ở Ngự Thiên (8)

Chống quân Minh chưa nghiêng ngã ngũ

Vua Quí Khoách xuất thủ bất ngờ

Bắt Giản Định- tôn thờ Thái Thượng.

Cùng nhân nhượng khôi phục giang san!

Quan quân Trần chưa lường thế sự

Tự phân chia đánh mạn Hải Dương:

Nơi Bình Than- đương kim Thánh Thượng,

Nơi Hạ Hồng- Giản Định đồn binh (9).

Vua nhà Minh sai đi cứu viện

Hiện Trương Phụ thống lĩnh binh nhung

Cùng Vương Hữu vẫy vùng sang Nam…

Quân Giản Định chẳng kham sức phá

Lùi Mỹ Lương hết đường chống trả(10)

Bị Vương Phụ bắt cả về Tàu.


Tin bay vào Bình Than nhanh chóng

Sai Đặng dung đóng chặc Tử Quan (11)

Vua Quí Khoách bỏ lại Bình Than

Về Nghệ An tích thêm lương thảo.

Năm quí tỵ, Trương Phụ đánh vào (12)

Quan quân Trần tiêu hao quá nửa

Tình thế yếu, nghiêng ngửa nay mai

Về Thanh Hóa, ra tay cố thủ…

Sai Nguyễn Biểu sang sứ cầu phong (13)

Bị Phụ bắt không mong trở về

Ông mắng thẳng chẳng hề run sợ (14)

Vì non sông – chết tợ lông hồng!

Bọn giặc tức, dứt dòng hơi thở (15).

Mở chiến dịch đánh vào Hóa Châu

Có Phan Liêu đeo bâu gót giặc

Chỉ ngọn ngành cách đặc quân cơ

Đường hóc hiểm, sạch dơ chỉ rõ…

Bọn giặc tỏ, tiến vào Thanh Hóa.

Hai tướng Trần đánh phá giặc Trương (16)

Lẻn xuống thuyền khi đương tìm kiếm

Định cắt đầu bổng đâu biến mất.

Trương đem quân đánh hất binh Trần

Hai tướng lui dần về Hóa Châu

Cùng Quí Khoách lẩn sâu rừng núi

Bởi thế lực yếu đuối quá rồi

Chẳng bao lâu bị nhồi một lúc

Dẫn về Tàu- mất hút nghiệp binh.

Việc khôi phục đành xin hẹn lại

Giữa bể khơi chẳng ngại gieo mình

Bọn Đặng Dung đồng tình theo giữ

Nước nhà tan tự tử theo vua.

Trung liệt thay, ai mua nghĩa khí

Chí anh hùng họ Đặng còn vang

Nơi Can Lộc có mộc đền thờ

Tưởng niệm đời một đấng tôi trung.

Tự tâm khảm Đặng Dung sống mãi

Bởi lời thơ tuôn chảy từ tim:

” Việc đời bối rối tuổi già nay

Trời đất vô cùng một cuộc say

Bần tiện gặp thời lên cũng dễ

Anh hùng lỡ bước ngẫm càng cay

Vai khiêng trái đất mong phò Chúa

Giáp gột sông trời khó vạch mây

Trả thù chưa xong đầu đã bạc

Gươm mài bóng nguyệt biết bao rày!”

———————————–


LỜI BÌNH


Thế lực yếu- chia bè kết cánh

Giết tôi trung nặng gánh sơn hà.

Lòng ly tán quả là tai hại

Mất giang san hỏi tại vì ai???

Thương anh tài trải gai nếm mật

sáng thiên thu một bậc tôi hiền!

…………………………………..


CHƯƠNG III
THUỘC NHÀ MINH (1414-1427)

Nước mây ngàn trong làn lửa loạn
Bọn giặc Minh muốn bình Nam Việt
Diệt nhà Trần bất cần luân lý
Chí xâm lăng hung hăng càn quét
Hét dân Nam bắt làm nô lệ
Tệ hơn thú chui rú trong rừng
Từng ấy năm muốn hâm cho rục
Nhụt ý chí hết lý giang san.
Mang đô hộ phủ lộ nước non
Toan cải biến theo kiến Minh triều:
Điều quan sai bảo khai dân số (1)
Cố đổi thay từ ngay học hành(2)
Dành mở mang đánh tan mù chữ
Giữ người tài chẳng nài lớn nhỏ(3)
Rõ nghề nào đổi trao nghề ấy.
Lấy ngũ kinh… tận tình chỉ dạy(!) (4)
Sai thầy tăng… siêng năng truyền đạo(!)(5)
Tạo cốt lõi theo cõi nhà Minh.
Tinh ranh hơn lấy trơn sách vở (6)
Ở triều Trần đến dần về trước.
Nước Minh triều ra nhiều luật lệ:
Hễ gái, trai cho hay để tóc
Vóc nhỏ, to- khỏi lo tiền hớt
Bớt đồng nào đở hao đồng đó (!)
Có đàn bà phải là quần ống…
Giống người Tàu từ thao tác một.
Cột dân Nam phải cam số phận
Tận châu, huyện tính chuyện văn miếu (7)
Chiếu từ quan sửa sang xây cất
Nhất thờ thần, phong vân… xã tắc.
Bắt trạm dịch chuyển dịch công văn (8)
Tăng giảm lính thường tính sổ bộ (9)
Hộ gia đình xuất trình tên tuổi…
Buổi giao thời lắm lời vô ích
Nhích một ly bắt đi làm lính
Tính thuế cao lao đao khổ cực (11)
Giựt nơi này đoạ đày nơi khác
Ác hơn ai- tay sai hàng giặc (12)
Đặt dân đen xuống men vực thẳm
Tẩm trong đầu một bầu huyết nịnh(!)
Tịnh hay động đều vọng cao xanh
Manh mầm loạn bởi bọn a dua
Xua dân mình xuống sình đen đúa…

Múa thương trường tìm đường tự chủ
Lũ xâm lăng hung hăng cuốn gói
Trói tham tàn chẳng màng kêu ca
Ta giống Rồng vun trồng giang san!!!
——————————–
CHƯƠNG IX
MƯỜI NĂM ĐÁNH QUÂN MINH ( 1418-1427)



Giang sơn gấm vóc vùi gót giặc

Con cháu Rồng Tiên mặc manh tơi!

Cuộc sống thảnh thơi đâu còn nữa

Đọng tâm hồn- than, lửa râm ran…


Nơi Lam Sơn có chàng Lê Lợi (1)

Mộ anh hào quyết đợi thời cơ.

Năm mậu tuất, dựng cờ khởi nghĩa (2)-

Bình Định Vương- nhân nghĩa tuyệt vời! (3)

Truyền hịch đi vạch đời nô lệ…

Đuổi quân thù chẳng nệ gian nan…


Bọn Mã Kỳ mang quân ra đánh

Vương lánh sang Lạc Thủy chặn đường (4)

Xông chiến trận như dường sức yếu

Phải lui về đóng núi Chí Linh (5).


Năm kỷ hợi, hưng binh ra trận (6)

Giặc Nguyễn Sao hết bận tiêu đi (7)

Đồn Nga Lạc- tạc ghi kí ức (8)

Nhưng lực yếu đốc thúc lui binh

Về Chí Linh mộ thêm sĩ tốt.


Quân nhà Minh quyết chốt nơi này

Tiêu mầm loạn đỡ hoài nhọc công(!).


Bị vây khốn hết mong sống sót

Vương hỏi rằng:” Ai lót đường đi?

Như Kỷ Tín- sách ghi muôn thuở (9)

Cứu Cao Tổ thoát khỏi hiểm nguy (10)”.

Tướng Lê Lai xin đi vì nước (11)

Mặc Ngự bào xông trước tráng đinh (12)

Mở đường máu- quân Minh ngở thật

Điều ba quân đánh bật Lê Lai.

Bắt được Ngài giết ngay tại trận

Rút binh về đóng tận Tây Đô.

Vương thoát hiểm rút vô Lư sơn (13)

Sang Ai Lao- chơn tình cầu cứu.


Binh biến đau thương vương sông núi

Thần dân đất Việt- triệt khoanh tay

Bấy lâu nay thấm thía sự đời

Phản Minh triều- đổi dời luân lý

Tung mây ngàn thỏa chí bình sinh!!!

Bọn giặc Minh thay nhau dẹp loạn.


Năm canh tí, Vương chọn làng Thôi (14)

Đánh Tây Đô làm nơi thắng cược (15)

Giặc Lý Bân tỏ ra hiểu được

Điều binh lên bị rượt cong đuôi

Giặc trốn chui khiếp vía kinh hoàng…

Vương lên đàng trấn giữ đôi nơi (16)

Chí anh hùng chẳng lơi tìm đến

Có Nguyễn Trãi chuộng mến đức tài (17)

Dâng Bình Ngô, vạch bày kế sách…

Vương yêu vì, đặc cách – Tham mưu.


Năm canh sửu, lưu trang kí ức (18):

Tướng nhà Minh tức tốc bao vây

Ước quân Lào hai bên đánh úp.

Vương hội binh ẩn núp màng đêm

Cướp trại giặc nhận chìm uất hận !(19).

Giặc Trần Trí trút giận nguồn cơn

Tổng toàn lực quyết toan phục hận

Bị quân Nam huyết trận thư hùng

Phải lạnh lùng ban lệnh rút lui…
Đang mừng vui quân Lào bỗng tới

Giả xưng sang – cày xới giặc thù.

Nửa đêm khuya mịt mù khói lửa…

Giết Lê Thạch ở giữa trận tiền (20).

Đấng Vương hiền truyền giữ thành trì

Bọn vô nghì lui binh về trước.


Năm nhâm dần, đất nước binh đao(21)

Giặc Ai Lao sát cánh Minh triều

Dìm giang sơn gây nhiều tội lỗi.

Bình Định Vương quyết nổi phong ba

Đánh Quan Gia…bị vây hai mặt

Về Khôi Sách đặt binh chống giữ

Trử trong lòng bao mối hờn căm!

Bọn giặc kia hơn tằm ăn dâu

Quyết dấn sâu bốn mặt vây đồn

Dồn binh Vương vào đường huyệt tử.

Vương ướp thử: mở con đường máu

Còn ẩn náo chết ráo cả đàn…

…Quân đánh tràn giặc hoảng lùi xa

Vương bôn ba về núi Chí Linh.

Binh mệt mỏi, thêm lương cạn kiệt

Bao ngựa, voi đành diệt nuôi quân

Rơi bế tắc đành tuân số mệnh

Lệnh Lê Trăn sang giặc cầu hòa.

Tướng nhà Minh tỏ ra ưng thuận

Bởi đánh hoài chẳng luận thắng thua.


Đang mừng vui quân Lào bỗng tới

Giả xưng sang – cày xới giặc thù.

Nửa đêm khuya mịt mù khói lửa…

Giết Lê Thạch ở giữa trận tiền (20).

Đấng Vương hiền truyền giữ thành trì

Bọn vô nghì lui binh về trước.


Năm nhâm dần, đất nước binh đao(21)

Giặc Ai Lao sát cánh Minh triều

Dìm giang sơn gây nhiều tội lỗi.

Bình Định Vương quyết nổi phong ba

Đánh Quan Gia…bị vây hai mặt

Về Khôi Sách đặt binh chống giữ

Trử trong lòng bao mối hờn căm!

Bọn giặc kia hơn tằm ăn dâu

Quyết dấn sâu bốn mặt vây đồn

Dồn binh Vương vào đường huyệt tử.

Vương ướp thử: mở con đường máu

Còn ẩn náo chết ráo cả đàn…

…Quân đánh tràn giặc hoảng lùi xa

Vương bôn ba về núi Chí Linh.

Binh mệt mỏi, thêm lương cạn kiệt

Bao ngựa, voi đành diệt nuôi quân

Rơi bế tắc đành tuân số mệnh

Lệnh Lê Trăn sang giặc cầu hòa.

Tướng nhà Minh tỏ ra ưng thuận

Bởi đánh hoài chẳng luận thắng thua.


Năm quý mão, cay chua còn đó
Về Lam Sơn, Vương có giao hòa…
Bọn Trần Trí cho qua trâu, ngựa…
Bình Định Vương chọn lựa bạc vàng…
Sai Lê Trăng mang sang đáp lễ.
Thời gian sau để dạ nghi ngờ
Bắt tướng Vương bít đường trở lại.
Vương tuyệt giao đồn trại Lư Sơn.

Năm giáp thìn, hội bàn chư tướng (23)
Nướng Đa Căng- đọat lấy thành trì (24)
Vây Trà Long- tri phủ qui hàng (25)
Thanh thế vang rộn ràng nhịp bước.

Trước tình thế, Trần Hiệp bẫm triều (26)
Vua Minh giận ra điều trách cứ
Buộc dẹp ngay bất cứ giá nào.
Bọn Trần Trí bổ nhào xúc tiến
Đem thủy, bộ thẳng lộ đánh vào.
Vương được tin, đổi trao chư tướng:
Sai Đinh Liệt ra hướng Đỗ Gia (27)
Mang ngàn quân phân ra chống giữ.
Còn đại binh phục Minh đất Khả (28).
Khi giặc đến hối hả trống chiêng
Riêng về đêm đốt lửa nghi binh
Cho phục binh nấp sẳn bên bờ
Chờ giặc tới tứ bề xông trận.
Bắt Chu Kiệt trút hận Hoàng Thành (29)
Công tơi tả giặc đành lui binh
Giữ Nghệ An cố tình trấn thủ.
Dân reo hò tự chủ từ đây
Từ khắp nơi hây hây đôi má
Đón quân Vương tay rá, tay bưng…
Trao thịt rượu chúc mừng đại thắng.

Khắp châu, huyện quăng giáo qui hàng
Xin lên đàng đánh giặc lập công
Vây Nghệ An, giặc không ứng chiến
Tướng Lý An tiến đến giải vây (30)
Quân Trần Trí được hay cứu viện
Đổ ra thành nhân tiện tranh công.
Vương nhử giặc đến sông Đổ Gia
Dùng phục binh phân ra trăm đoạn.
Trần Trí bấm loạn giữ Đông Quan
Còn Lý An thu binh giữ thành.

Đến tháng năm, Vương sai Đinh Lễ
Không chậm trễ tiến lấy Diễn Châu…
Thâu thuyền lương nhiều vô số kể (31)
Đuổi Trương Hùng về tận Tây Đô.
Vương cử vô hai tướng vây thành (32)
Sang tháng bảy đơm nhành hoa nở.
Trở bàn tay chiếm thành đọat lũy (33)
Bao chí sĩ nờm nợp qui về
Khắp tư bề trỗi dậy hùng anh
Lưu Sử xanh” Đại Thiên Hành Hóa” (34)
Năm bính ngọ, biến đá nên bùn
Sai chư tướng đánh vùng Tuyên Quang (35)
Chặn quân Minh tràn sang cứu viện
Sai hai tướng đánh lấy Thiên Trường (36)
Chặn viện binh thuộc miền Lưỡng Quãng
Sai Xí,Lễ- Đông Quan trực chiến (37)
Biến trại đồn thành bãi đất hoang
Trãi nhân đức khắp chốn dân gian
Tụ anh tài phá tan giặc cướp.
Trần Trí thua- te tua xơ mướp
Ra Ninh Kiều lóp ngóp Ninh Giang (38)
Chạy thục mạng sang làng Nhân Mục
Mất Vi Lang và ngàn binh sĩ…(39)

Vương bền bỉ chọn tướng chia binh
Đánh trực diện tan hình nát bóng
Giặc Vân Nam lóng ngóng thua to
Lo giữ phận bế thành Tam Giang.
Nơi Đông Quan tình hình bi thảm
Cảm bất yên, Trần Trí biên thư:
Gọi Phương Chính đưa quân tiếp cứu.
Thành Nghệ An như thú trong chuồng
Bọn Thái Phúc chẳng buồn chinh chiến.
Rồi Phương Chính thẳng tiến Đông Quan…
Tình thế bất an, Minh đế hay
Sai Chinh Di,Vương Thông,Mã Anh
Đưa quân nhanh lật ngược thế cờ (40)
Đánh bất ngờ tiêu diệt An Nam (!)
Đến Đông Quan- hội quân mười vạn
Chia ba đạo tìm Vương huyết chiến…

Bến Cổ Sở- Vương Thông đồn trú (41)
Nơi Sa Thôi- Phương Chính dồn binh (42)
Mạn Thanh Oai- Mã Kỳ chắn giữ (43)
Lập trại dài suốt mấy mươi dặm.

Tại Cổ Lãm- Mã Kỳ trối chết:
(Giết ngàn người, bắt hết năm trăm).
Say men thắng băm dằm Phương Chính
Chúng kinh hoàng về với Vương Thông
Bày thế trận- hầm chông phục kích…
Quân Lý Triệt từng nhích bao vây
Xéo phải chông thêm bầy mưa giáo
Tháo chạy về giữ miền Cao Bộ
Gọi xí, Lễ cứu hộ đồng minh.

Năm bính ngọ, Vân Nam tiếp ứng (44)…
Nơi Tụy Động điêu đứng quân Minh (45)
Năm vạn tên vùi mình sông nước,
Một ngàn người bị tước tự do,
Đồ khí giới chẳng cho mà được…
Rượt giặc Minh nấp thành Đông Quan (46).

Đông Bộ Đầu- Nguyên Hãn trấn thủ
Tây Dương Kiều- Bùi Bị chắn ngang,
Ngoài Đông Quan- Vương lĩnh đại binh…
Bao chiến thuyền giặc Minh mất trắng.

Trận Tụy Động đại thắng vẻ vang
Chém Trần Hiệp, Nội quan Lý Lượng (47).
Bao hiện tượng tưởng chừng giấc mộng
Kèn trống vọng núi sông vẫy gọi!!!
Bọn Vương Thông mệt mỏi chiến chinh
Dùng chiếu vua Minh tìm họ Trần
Trao Lê Lợi, ân cần bãi binh.
Vương mơ ước dân tình yên ổn
Đánh nhau hoài hao tổn đôi bên
Bèn thuận ưng, lập nên vua Trần (48).
Cần bàn bạc định ngày rút quân
Hội Đông Đô tuân thủ về Tàu.
Nhưng ngăn rào bởi bọn tai sai
Dẫn chuyện chẳng hay- Ô Mã Nhi…
Can Vương Thông chớ đi về nước.
Giặc tin theo trở ngược thế cờ
Xây đắp lũy đợi chờ viện binh… (49)

Vương thấu rõ tuyệt tình hòa hiếu
Sai Quốc Hưng đánh thành Điêu Diêu (50)
Sai Trịnh Khả triệt tiêu Tam Giang (51)
Lê Sát, Thụ phá tan Xương Giang (52)
Trần Lựu, Bôi lấp san Ôn Kỳ.

Năm đinh tỵ, Vương đóng Bồ Đề (53)
Điều binh tướng hướng về các cửa
Công đồng lọat nghiêng ngữa thành trì
Thêm kế sách khuyên hàng tướng sĩ… (54)
Vừa bền bỉ đong đầy nghĩa khí
Vừa chí lý thấm tình nhân lọai
Toại lòng người trãi rộng ước mơ!!!

Tướng Thái Phúc thờ ơ tác chiến (55)
Cùng Tiết Trụ dâng hiến thành trì.
Vì khinh suất mất đi hai tướng
Tổn thất này thật đáng tiếc thay!
Đất nước nay sắp sạch quân thù
Chỉ Đông Quan mây mù còn chắn.
Bình Định Vương quyết thắng ván cờ-
Vừa chăm lo dân tình yên ổn
Vừa đặt lệ chỉnh đốn quân dân (56)…
Vây Đông Quan mất ăn mất ngủ
Diệt viện binh cả lủ kinh hồn;
Trận Chi Lăng dồn Thăng huyệt tử;
Giết Lương Minh ở tự sa trường(57);
Tướng Khánh Lý chọn đường tự vẫn (58);
Chỉ Hoàng Thúc minh mẫn thức thời (59)
Lúc bị bắt có lời hàng phục;
Chí Khí hơn Thôi Tụ quyên sinh (60).
Nhận được tin Liễu Thăng bại trận
Hồn tiêu tan, Mộc Thạnh lui binh (61)
Quân Trịnh Khả truy theo chém giết (62)…
Bình Định Vương chẳng tiếc phao tin(63)
Tới Đông Quan tình hình chiến sự…
Cho Vương Thông dự liệu chu toàn.
Quá sợ hãi chẳng còn thiệt hơn
Xin giảng hòa cho trơn mọi việc
Lập đàn thề triệt quân về nước. (64)
Bình Định Vương mơ ước thanh bình
Sai các tướng tận tình dâng biểu (65)
Mang cống phẩm thông hiếu Minh triều (66)
Trả báu vật tỏ điều tín nghĩa (67)
Trả nhân mã, tù binh thuở trước
Lượng hải hà cho nước trường sinh.

Vua nhà Minh xem biểu cầu hòa (68)
Biết giả dối- suy ra được lợi
Bèn thuận ưng… nghỉ ngợi đôi điều:
Sai Lý Kỳ đưa chiếu sang phong (69)
Cho Trần Cao- An Nam quốc vương,
Bỏ Bố Chính rút quân về Tàu.

Năm đinh tỵ vẫy chào tạm biệt
Tướng Vương Thông cắt việc lui binh
Sông Nhị Hà uốn mình náo nhiệt
Tiễn quân Minh nhộn nhịp xuôi dòng
Bình Định Vương trãi lòng thua thiệt
Cấp thuyền lương, hướng việc chu toàn (70)
Mở thái bình non nước nghìn thu
Ghi Sử sách xóa thù dân tộc-
Giang san từ nay độc lập rồi
Dạ bồi hồi- Bình Ngô Đại Cáo (71).

Trần Cao hiểu ba đào trỗi sóng
Mình con cờ chèo chống phong ba
Bão tố qua tất ra thiên cổ!
Giữa đêm khuya nhắm chỗ bôn đào…
Châu Ngọc Ma -sa vào bẫy rập
Về đế Kinh- độc nhập- xuất hồn.
……………………………………..

CHƯƠNG X : NHÀ LÊ ( 1427-1788)


1 LÊ THÁI TỔ ( 1427-1433)


Niên hiệu Thuận Thiên

Bình Định Vương muốn dồn sức mạnh
Lên ngôi vua – lòng lạnh như băng (1)
Đổi Quốc hiệu sang thành Đại Việt
Sai sứ sang tỏ việc cầu phong.

Minh chẳng chịu, ngóng trông tìm kiếm…
Bới đâu ra – khan hiếm họ Trần (!) (2)
Thêm bách quan thúc lần phong vương
Vua nhà Minh đành nương theo ý
Và từ đất hết dấy can qua
Chiếu thông thường- ba năm lệ cống.

Việc giao bang- hạt giống nhân hòa,
Việc phong thưởng phân ra văn võ:
Tỏ hiền tài không ai Nguyễn Trãi-
Khai non sông mãi mãi trường tồn!
Tin dập dồn chiến công- Lê vấn;
Phong quốc tính bao đấng anh hùng
Cùng góp sức giữ nền tự chủ.
Việc học hành xây đủ phòng ban;
Truyền nhân tài mở mang đô thị…
Đặt luật lệ sửa trị lê dân…
Phép quân điền ân cần phủ lộ…
Việc binh nhung đãi ngộ sĩ tốt…
Tạo lòng tin cốt lõi muôn dân
Vì sự nghiệp xả thân đất nước…

Vua Thái Tổ mơ ước tựu thành
Sự rành rành- anh tài trí dũng!!!

Ngồi ngôi cao -củng cố lợi quyền
Dạ nghi ngờ- ban kiền chém giết(!)
Đại công thần thân thiết cùng vua-
Trần Nguyên Hãn chào thua số mạng,
Phạm Văn Xảo cùng nạn vong thân…

Vua trị vì lê dân bá tánh
Sáu năm sau tự lánh dương trần.

***********************

LỜI BÌNH

Lúc gian nan- kề vai sát cánh…
Lúc vinh quang- lộ tánh đa nghi(!)
Đại công thần ra đi uất hận!!!
Bởi vì đâu, ông nhận ra chưa???
Ôi, khiếp thay! Bởi ưa danh lợi…
Lời gièm pha chẳng đợi tỏ tường (!)
Đáng mắng thay thói thường đen bạc
Mắng tiểu nhân muốn đạt ý mình
Gieo bất bình, mắng luôn Thái Tổ-
Một vị vua khuyết chỗ anh minh!
_____________________________
2. LÊ THÁI TÔNG ( 1434-1442)
Niên hiệu:
-Thiệu Bình (1434-1439).
– Đại Bảo ( 1439-1442).

Vua Thái Tông lên ngồi ngôi cao
Mọi quyền hành đành trao Lê Sát (1)-
Kẻ ít học- bọc mác công to
Hay cậy quyền chẳng lo bá tánh
Giết triều thần, chặt cánh bất tuân…
Vua Thái Tông khó ưng lấy bụng
Vài năm sau biết dụng trí tài
Thâu quyền bính lọai ngay Lê Sát.
Nhưng ít tuổi buổi đầu sự nghiệp
Thiếu phò tá- há dễ nào hay (!)
Nên đắm say tửu sắc đêm ngày
Gây lắm điều tiếng tai dai dẳn.

Thời Thái Tông, hạn hán mấy năm;
Cơn lũ lụt cuốn băm mùa màng
Dân đói khổ giặc càn nổi loạn…
Vua thân chinh, tuyển chọn hiền tài
Vỗ dân yên vững chải sơn hà.
Mối giao bang quả là thuận lợi
Từ Tiêm La, Chân Thành,Ai Lao
Luôn tiến cống chẳng xao quên lãng.
Việc học hành mở rộng nhân gian
Năm nhâm tuất, lệ ban khoa cử (2)
Lấy người tài khắc chữ ghi danh
Nơi Văn miếu Sử xanh bất diệt…
Cùng năm ấy, duyệt binh Chí Linh (3)
Thăm Nguyễn Trãi- bậc đại công thần
Ẩn Côn Sơn lánh trần ô uế.
Thấy người hầu tuyệt thế giai nhân(4)
Bắt theo mình chẳng cân hơn thiệt
Đến Gia Định sự việc bất thường (5)
Vua băng hà chẳng tường chân tướng
Bọn gian thần định hướng đồng mưu…
Bắt Nguyễn Trãi tru di ba họ.

******************

LỜI BÌNH
Nơi Kinh thành thiếu người hầu hạ???
Nơi thâm sơn gái lạ bắt đi???
Luận tuổi tác cũng dì ngang mẹ
Sao biến mình thành kẻ thất phu???
Chết bất tử- tru di ba họ
Rõ căn nguyên -Thị Lộ hay chăng???
Lòng đố kị nói năng hàm hồ(!)
Lũ xu nịnh- đáy mồ hối chưa???
Mãi thiên thu chẳng ưa- nguyền rủa…
Thương anh tài suốt thủa nằm gai
Cùng Thái Tổ sáng khai sơn hà
Thác oan uổng quả là nuối tiếc!!!
Nguyễn Trãi ơi ! Ông biết cho chăng?
Khi đọc đến lệ lăn đôi má
Khóc thói đời thật quá khắc khe(!)
Hại công thần bởi nghe xu nịnh.
Nơi thanh tịnh đuổi cùng diệt tận…
Thương Thị Lộ nuốt hận ra đi.
Ông yên nghỉ- Sử ghi muôn thuở
Tài đức Ông nẩy nở thanh bình.
Thế hệ sau giữ tình thắm thiết
Thắp nén hương da diết cõi lòng!!!
SĨ ĐOAN

3.LÊ NHÂN TÔNG ( 1443-1459)
Niên hiệu:
– Đại hòa (1443-1453)
– Dien Ninh (1454-1459)

Bước ngai vàng- Thái Tử Băng Cơ(1)
Hoàng Thái Hậu tậu quyền nhiếp chính
Trong- đổi thay bộ luật tư điền(2)
Đào nên sông tiện đường vận tải(3).
Ngoài- kinh hải vua tôi Chiêm Thành (4).

Năm bính ngọ, đoạt giành Đồ Bàn (5)
Bắt cả vua, phi tần về nước (6).
Năm mậu thìn, Bồn Man gia nhập (7)
Cõi sơn hà nới rộng ra thêm
Nhưng Thái Hậu thích đệm gièm pha
Giết tướng tài gây ra oán hận.
Năm mậu thìn, Nhân Tông thân chính (8)
Ngài truy phong công thần nghĩa khí (9)
Tìm cháu con bất lý thế nào
Trao bổng lộc dạt dào bù đắp.

Vua ban lệnh chấp Sử nước nhà (10)
Từ Thái Tông đời Trần thuở trước
Đến thuộc Minh chẳng tước đoạn nào.
Thêm tiền tuế bổng quan văn võ…
Vua Nhân Tông tỏ rõ đức hiền
Nhưng tiếc thay tiền duyên ngắn ngủi
Năm kỉ mão, hận tủi ra đi (11)
Bởi Nghi Dân đoạt giàng ngôi vị (12)
(Giết Nhân Tông cùng Hoàng Thái Hậu )(13)
Tự xưng vua- xin Tàu cầu phong.

… Nghe xu nịnh tranh quyền đoạt lợi
Giết cựu thần chẳng đợi trắng đen
Khiến lòng người một phen trỗi sóng
Đóng cửa thành bắt giết Nghi Dân.(14)

Sau tám tháng ra thân thiên cổ
Mộng đế vương sụp đổ từ đây.
*********************
LỜI BÌNH
Hoàng Thái hậu buông rèm nhiếp chính
Vững non sông yên thịnh dân lành
Bởi bên Bà sẳn dành hiền sĩ
Đại công thần bền bỉ kiên trung
Phò vua trẻ phục hưng cơ nghiệp
Nới giang san đánh dẹp láng giềng…
Công đức ấy lẻ nào phủ nhận?
Giết trung thần để hận thiên thu!
Bài học trước chưa tu chỉnh sửa?
Hoàng Hậu ơi! Nghiêng ngửa từ đây
Hậu qủa nầy bây giờ Bà gánh
Lụy Nhân Tông bị đánh tơi bời
Mất sự nghiệp đang thời phơi phới.
Nhơ sử xanh cho tới bao giờ???
SĨ ĐOAN

…………………………………..

4. LÊ THÁNH TÔNG (1460-1497)
Niên hiệu:
– Quang Thuận (1460-1469)
– Hồng Đức ( 1470-1497)

Loại Nghi Dân đón rước Tư Thanh (1)
Con Thái Tông lập thành Thánh Tông.
Ngài lên ngôi sắc phong quan tước…
Giải nỗi oan- Nguyễn Trãi đại thần (2),
Lời ân cần tìm, gọi cháu con:
Khắp đồng bằng, núi non hiểm trở…
Ở phương nao mau chóng quay về
Nhận ruộng đất phụng thờ tổ tiên,
Cho phục tính giữ nguyên tên họ.(3)

Việc cai trị theo lối nhà Trần,
Lập quan chế lễ nghi bên Tàu,
Chia đất nước ra thành tá đạo (4)
Trong mỗi đạo đặt quan Ngự Sử (5)
Để trông coi khỏi sự nhiễu nhương.
Sau lấy Quảng Nam đất Chiêm Thành
Phân cân định đoạt mười ba xứ (6).
Nơi yếu hiểm đặt Kinh Lược Sứ
Phòng canh giữ vỗ yên bá tánh.

Việc thu thuế đúng người đúng tội
Lập sổ hộ sáu năm một kỳ.
Việc canh nông xem trọng hàng đầu
Khuyến cáo dân trồng dâu, cấy lúa…
Khai khẩn hoang mở mang đất ruộng
Chuộng đồn điền giúp dân no ấm.
Lập tế sinh nuôi nấn người đau
Sao chế thuốc chữa bệnh dịch mùa…
Sửa phong tục cho vừa luật lệ,
Giảm tệ nạn hao tiền, tốn sức…
Ngài định ra các mức noi theo (7)
Điều tốt đẹp gieo trồng tư tưởng
Bắt nhân dân hưởng ứng nhiệt thành
Tạo cuộc sống yên lành trăm họ.
Cho dò xét địa hạt nước nhà
Vẽ sơ đồ sót rà hệ thống
Trử lâu dài- nền móng nước non.
Sai Sĩ Liên biên soạn Sử ký…

Việc văn học xử lý phép thi
Thi Hương, thi Hội chọn nhân tài,
Phép thi Đình Ngài hay làm chủ
Ai đủ tài- xướng danh tiến sĩ
Cho vinh quy hoan hỉ về làng,
Tạo dễ dàng nơi ăn chốn ở
Bao học viên muốn trở nên danh.
Lập Bí Thư để dành chứa sách: (9)
Lập Tao Đàn xướng họa thơ ca (10)…
Khắp nước non dân ta kính phục
Vị Quân Vược tột bực trí tài.
Ngài cho soạn bộ luật Hồng Đức (11)
Tự làm ra Thân Chinh Ký Sự.
Việc võ bị- dự liệu chu toàn
Luyện sĩ tốt, giảng tập trận đồ
Cứ ba năm thi võ một lần
Tuyển nhân tài hữu dụng non sông
Năm canh thìn, vua Chiêm trở chứng (12)
Viện nhà Minh muốn bứng Lê triều
Phá Hóa Châu- u mê chìm đắm…
Vua Thánh Tông nhắm điều hơn thiệt:
Sai sang Tàu tỏ việc nguồn cơn…
Tự thống lĩnh hơn hai mươi vạn
Đến Thuận Hóa gạn lọc khơi trong
Dò hư thực để không nuối tiếc
Vẽ địa đồ mải miết đất Chiêm
Tiến binh lên đánh chiếm Thị Nại (13)
Vây Đồ Bàn bắt vua tại trận
Tướng Chiêm Thành chạy đến Phang Lung (14)
Sai tiến cống, cúi lưng xưng thần.

Vua Thánh Tông muốn dần chính sự
Tự phân Chiêm thành ba thế lực (15).
Em Trà Tòan một mực trốn chui (16)
Sai người sang khui việc nhà Minh
Xin cầu phong kết tình hòa hiếu.
Vua Thánh Tông ban chiếu bắt về (17)
Tránh bộn bề thế sự mai sau.
Vua nhà Minh bảo trao trả đất (18)
Nhưng Lê triều cũng bất tuân theo.

Chiến công qua lẫy lừng sông núi
Nước láng giềng phải cúi phục tùng
Mang cống phẩm ùng ùng dâng hiến.


Năm kỉ hợi, Bồn Man tạo phản (19)
Xui Lão Qua nhập đảng công thành (20)
Phá miền tây đọat giành địa giới
(Muốn can qua cày xới quê hương…)
Quan quân ta lên đường chống giữ
Chia năm đạo khởi từ Nghệ An (21)
Sang Thanh Hóa đuổi rượt Lão Qua
Sông Kim Sa- chứng nhân lịch sử (22)
Quân An Nam giữ vững sơn hà.
Xứ Bồn Man tưởng là diệu kế (23)
Chia quan binh dựa thế núi rừng…
Vua Thánh Tông bừng bừng xuất trận
Đến Phù Liệt đón nhận tin vui
Ngài trở về sai tướng đánh sang (24)
Giết Cầm Công- Bồn Man qui thuận
Vua Thánh Tông trọng dụng Cầm Đông(25)
Trông coi xứ- đặt trị như xưa.

Đối với Tàu chẳng ưa gì mấy
Giữ biên cương phòng dấy can qua
Mỗi tấc đất cũng là công sức
Do tài đức Thái Tổ vun nên
Thêm thanh thế vang rền bốn bể.
Vua nhà Minh vị nể bội phần
Nên giao thiệp muôn lần hòa hiếu.
Nhờ Thái Tổ cố níu sơn hà
Nhờ Thánh Tông đơm hoa sắc thắm
Đưa nhân dân thoát đắm nông nô
Nở thanh bình điểm tô non sông!
Công đức ấy đời đời ghi tạc
In tận lòng – tóc bạc răng long…
Vua Thánh Tông- ngót bốn mươi năm
Trị lê dân như rằm tỏa sáng
Bay về trời chẳng nán trần gian!
………………………………….

Thảo luận cho bài thơ: PHẦN III : THỜI ĐẠI TỰ CHỦ (tt.) - Sĩ Đoan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *